Íslendínga sögur, 1. b. (1829)

* •

-

V

211.3
Is I

ISLENDINGA SOGUR.

EPTIR GOMLUM HANDRITUM

UTGEFXAIt
AT TILHLUTUN

HINS KONUNGLIGA

NORRÆNA FORNFRÆBA FÉLAGS.

URDAH ORDI
KVEDB ENGI MARR.

Fj 6lsFIXA83I.il.

FYRSTA BINDI.

ISLENDINGABOK ARA PRESTS ENS FRODA PORGILS
SONAR, ISLANDS LANDNÅMABOK, HEIDARVIGA-
SOGU BROT, ok ÅGRIP VIGASTYRS- ok
HEIDARVIGA - SOGU.

KAU PM ANNA HOFN.

Pukntjjur njA S. L. Moller

1829 .

u<

if.riiiimin muif.oa mvii

i!.* r. rsoT j

y 'Vid* 1 1? i r u

LQUQ* J/.03I 8VHH

.

r i . »

-JIOf-K 23? s.
,Ai TTi f.Y 1 W6CA

AG7.W hTZtiT

noHG'-f /acvn zra åæa -xoaAO/iav •

•• i

;«o '

■■ >. - ■ .

./rioiu : *.i -• ' *

ISLENDINGABOK
ARA PRESTS ENS FRODA

PORGILSSONAR,
ISLANDS LANDNAMABOK,
HEID ARTIGASOGU BROT,

OK

ÅGRIP VIGASTYRS- ok HEIBAR-

V1GA-SOGU.

EPTIR GOMLUM HANDRITUM

UTGEFNAR
AT TILHLUTUN

HINS KONUNGLIGA

NORRÆNA FORNTRÆBA FÉLAGS.

kaupmannaiiOfn.

Prentadar hja & L. Moller .

1829.

%

iH)

-XI ACJICI il :•-> OiDOA

.UDO U-/.017

irsnmi.'j u v /ji/Oo mtm

SU./VdOTJ

K J r Wil I!T TA.

/.OIJO/ni/.OM s/jh

.p.dajsj : ag; a ;/ho*i a/:-

.y.

.1« a j o I* A .1 - : s «/.ga i 22

.0 s 8 r

FORMÅLI.

D

petta, er hérme# leggst fyrir almennings sjdnir, inni-
heldr sogur |)ær, er fara yfir Islands landnåm og landsins
fyrstu byggingu, og sem skira fra peim elztu atbur#um,
er gertiust i landinu. Sogur pessar ganga hér i broddi
allra Islands sagna , sem hi# Kon ungliga Norræna
Fornfræ#a-Félag hefir einsett ser a# låta a prent rit-
gånga, pare# allflestar Islands sogur eru af peim sprottnar
og hefja frå peim, einkum frå Landnåmabok, upptok sin, og
sanna parvi# ågæti sitt og truver#ugleika. Skal nu nokku#
segja frå, hvor me#fer# hof# hefir verit og hvor hjålparme#ol
hagnytt hafa veri# vi# utgåfu sagna pessara :

I. ISLENDINGABOK ARA PRESTS ENS FRODA £OR-
GILSSONAR, e#aSchedæAra prests fr6#a (bis. 1 — 201.
Af sogu pessari eru 2 pappirshandrit Nr, 113 A, sem hér kall-
ast B, og Nr. 113B, sem hér kallast A, bæ#i me# regluligri
settletrshendi Sira Jons Erlendssonar i Villingaholti , er
å I7du old ut hefir skrifa# margar Islendinga sogur fyrir
Skålholts biskupa, einkum fyrir Mag. Brynjolf Sveinsson ; bæ#i
pessi liandrit eru a# ollum likindum skrifu# eptir Ara prests
egin handarriti å bokfelli, pvi vi# ni#rlag beggja stendr skrif-
a#, me# Sira Jons egin hendi, pessi or# : < t pessar S ch e d æ Ara
prests fro#a og fråsogn er skrifu# eptir lians egin håndskrift
å båkfelli, (a# menn meina), i Villingaholti af Joni presti Ell-
endssyni, anno domini l()5l, månudaginn næstan eptir domi-
nicam jubilate; — Jon Ellendson m. p.” Nr. 113B (y/) er
hér lagt til grundvallar vi# utgåfu pessa, pare# pa# er hi#
nåkvæmasta a# réttritun af ollum peim handritum sem liér
eru til af bok pessari, ogmiklu betra enn Nr. 113A (B); um
handrit pessi hefir Assess. Arni Magnusson å blo5um,
sem lim# eru framan vi# A, fellt svolåtandi dom : u pa# (ni.
st) er accuratissimum allra peirra exemplarium sem eg sé#
liefi, og ekkert liygg eg betra til vera, eptir pat codex perga-
menus er undir lok li#inn, eg kalla pa# hjå mér codicem A
quasi accuratissimum v. primarium. Um codicem B er min
gåta , a# Sira Jon muni hann ex membran a fyrst uppskrifa#
hafa, su skrift muni eigi Mag. Brynjolfi lika# hafa , (pviat
pessi codex er reingri enn codex A , sem af collatione er a#
sjå), muni svoSira Jon å ny codicem membraneum uppskrifa#
hafa, og lagt sig eptir at fylgja betr literaturæ codicismcm*

G

branei , hvarum lionum eigi synt var, og se svo su sifeari
betri copla, pessi codexA; dlika og sagnir eru afe tilsfe gengife
um Sæmundar Eddu, sem Mag. Brynjolfr skal ha fa latife
tvisvar skri fa, dferenn lionum likafei skriftin. Endiliga kynni
og vera, afe codex A væri fyrst skri fafer, og heffei biskup liann
annafehvort burtlfefe, burtgefife efea i annan mata eitt exemplar
ennii hafa viljafe, og parfyr ir Sira Jdni bokfellife afe nyju af-
liendt til nyrrar litskriftar, hann svo codicem B eptir bok-
fellinu skrifafe, en flytt sér eptir vanda, og verife svo minus
accuratus. Sfe petta nu vilt gata, pa er pafe vist at hvorigt
pessara exemplarium, A efea B, er skrifafe eptir oferu , pvi i
bafeum peim finnast einstoku orfe sem i hinu utilatin eru.”
£essi doinr og getgata Assess. Arna Magnussonar liefir stafe-
fezt vife nanari ransokun beggja handritanna.

l’arefe nu pessi Islen di ngabok Ara prests frofea er
hife elzta rit, svo menn til vita, sem mi er til a norræna
tungu, og er bæfei fornyrfet, og afe stafasetningu og ritliætti
ni jog svo frabrugfeife oferu m tilverandi fornritum ennar gomlu
tungu ; svo liefir i litgdfu pessari lialdife verife, svo mikife sem varfe
og liiyfea potti, ritliætti handritsins sem til grundvallar lagt
liefir verife, afe pvi undanteknu er her skal nu frå segja: 1) Afe
dherzlurnerkin eru 611 vifesett *, må pess po geta , afe å stoku
stafe i handritinu standa tvo strik yfir pvilikum liljofestofum,
svo sem: 6 fyrir o, efea raddarstafirnir eru tvisettir (aa, oo),
eins og dæmi finnast til i oferum fornritum. 2) Efe efea stungife
d (<T) er alstafear sett fyrir cl , par sem hljofeife heimti pafe
og eigi stofe p ; a fdeinum stofeum i handritinu stofe p eptir
n i stafein fyir d, kannske af gåleysi skrifarans , er pvi um-
breytt, t. d. : mundi f. munpi. 3) Alstafear par sem o stendr
prentafe og hljofeife utlieimti pafe, stofe o i handritinu; po var
sumstafear skrifafe av fyrir d, t. d. : llavgvaldr f. Rogvaldr;
einsog av opt er b nik afe fyrir au, t. d. : bravt f. brau t. 4)
I handritinu stdfe å flestum stofeum ø fyrir æ , t. d. : ført,
dtrøfrr, norrønn f. færi, dtræfer, norrænn, sem pannig
er prentafe; lika stdfe ø efea ( o opt par sem hljofeife kraffei a,
t. d. : Ølf s , Pøls , føm , ø, rølT, ør, f. Alfs, Påls, å, rdfe,
dr; lika briikast pafe sumstafear fyrir e, t. d. : øf ru, f. efra;
d fdeinum stofeum fnist pafe sett fyrir u, t. d. : møndi f. mun d i ,
er pessu umbreytt i utgdfu pessari. 5) Alstafear hvar * efea e
stéfe i handritinu d undan raddarstofum , er lier j prentafe
samsvarandi uttalinu , og hvar v efea y stofe i byrjun orfe'a, i
stafeinn fyrir u efea u , er annarhvorr pessara stafa tilsettr, t, d. :
urfeu f. vr'&u , ur f. i/r; v briikast optastnær i stafeinn fyrir
/, milli tveggja hljéfestafa, er pvi ekki lialdife, og pvi prentafe
æfi, pdfi, ha fa, en ekki, ævi, pdvi, hava . Lika er c prent-
nfe fyrir æ efea c ,hvar hljofeife kraffei pess , t. d.,: deild,
Breifeifjorfer, Oleifs, f. dæild , Bræidif . , Olæifs. 6)
Fyrir romverskar tolur er hvervetna standa i handritunum, er
tala kemr vife, eru pær algeingnu siffrur hagnyttar, einsog
afe undanfornu briikafe liefir verife i utgafum felagsins. 7) 611

L

I

afcgreiningarteikn eru og tilsctt , Jvi i handrit. standa ekki
nema punktar einir, og J >6 eigi alstabar, j>ar sem klausum
skiptir, eins og titt var d fyrri timum; samtengingar- merki
eru sett d milli einstoku orba, er aftskilin stotfu i liandritinu,
en saman dttu aiS hanga. 8 ) Bondin i liandritinu eru J>au
hezlt ab merkja: a<5 stor bdkstafr er skrifabr fyrir tvo småa vi&-
ast livar , t. d. : N, f. nn, G, f. g-«*, S, f. ss, R, f. rr ; lika
binzt ng i einn bokstaf d allflestum stobum Jannig 5 ; o (dfugt c)

brukast alstabar fyrir kon, t. d. : otinetr , ouc\r = con-

tinentr, kondngr; o f. om; Jah venjuliga band fyrir
ok; c brukast alstabar fyrir k i liandritinu, er |>vi eigi hald-
ib, lika q hvar v kemi* d eptir i stabinn fyrir k; ns og nt
binzt opt i eitt; x brukast fyrir ks, t. d. : lyxc f. lyksk; c
brukast alstabar fyrir t eptir s i libandi sognum, er Jvihald-
ib ab svo miklu leiti ab k er prentab fyrir c. Jess md og
geta ab allir uppbafsstafir i byrjun kapit. vanta, og er eyba
fyrir Jeim i liandritinu, eins og i morgum gomlum bdkum
finnast dæmi til, f>vi jpeir hafa optast nær verib seinna skrifabir
meb mikilli vibhofn og fliiri. Jab annab sem fdbreytiligt er
i stafasetningu og ritliætti handritsins md sjd af sjalfri sog-
unni sem lid 11 lier er prentub. Vib handrit Jessi , sem nu vom
talin , ( A og B ) , hefir samanborib' verib handritib Nr. 866 i
4blf. meb snoturri settletrshendi Assess. Ar na Magnus-
s o u ar, eru leibréttingar Jær, sem far er gjorfiar, livervetna
hagny ttar, eins og sjd ma af samanburbinum, og eru £ær nefndar
C ; lika hefir Skalholts dtgdfan , er Mag. Jdrbr Jorldks-
son, biskup i Skalholts stipti, arib 1688 létd prent utgdnga,
verib samanborin, og koliub S\ eru oli likindi til, ab hun s 6
orbrett prentub eptir B , er hun bæbi nakvæm og vel af liendi
leyst, Jm leitazt hefir verib vib ab syna 611 bondin sem i hafa
verib liandritinu. Islendingabok jessi er lika prentub ab
Worms tilhlutun 1 Oxfurbu meb latinskri utleggingu og lærb-
nm athugaseindum , og meb Jessari yfirskrift : Aræ multiscii

Schcdæ de Islandia , en bokin er titilblabslaus; Jar aptanvib
stendr: disscrtulio dc Aræ multiscii vita ct scriptis, en nibr-
lagib vantar. #

II. ISLANDS LANDNÅMABOK ebaLandndmabok
Islands by g bar, sem hun lika nefnist (bis. 21 — 260); af
sogu pessari eru alls ennd til 10 handrit af ymisligu dsig-
komulagi i Arna Magnus s. liandritasafni d sivala turni,
syna j>au vib frekari grenslun og athugasama ransdkn fern-
slags mebferb d sogu Jessari, og md Jeirn J>vi liægliga skipa
i 4 liofubflokka, eins og sd lidlærbi Dr. Hannes Finnsson
i formdia sinum fyir Kaupmannahafnar utgdfunni 1774 hefir
skipt Jeim i; skal her nd stuttliga lysa sérhvorjum flokk
Jessum fyrir sik.

Iti flokkr er sd eginliga Landnåma, er svo kallast,
or hun ldngtum styttri enn 611 hin handritin af sogubdk Jess-
an a og sleppir dr morgum koblum ok ættbdlkum, rekr ætt-
artolurnar skemst uibreptir , og hleypr lika yfir marga libi i

heim ættartolum liun hefir; pessi medferd landndmabdkar er
|>vi ad ollurn likindum hin elzta. Sumar ættartolur par å m6ti
rekr hun alstabar mikid ndkvæmliga og vandliga, einkum
Sturliinga og Oddverja, livar peir koma vid , hvarfyrir
meining peirra er allliklig, er halda ati Sturli logmadr himi frotii
hafi samiti bdk pessa. Eitt pappirs liandrit er til af flokk
pcssum Nr. 107 i arkarformi, med stdrri og snotri settaskriftar
hendi Sira Jdns Erlendssonar i Villingaholti, hvors dtir er
vitigetid ; liefr békfellid , sem liann hefir utskrifati , vida hvar
veriti gjor mdti og élesandi, og sumstadar lika vantati i pab
nokkur blod , pvi i handriti pessu eru vitia eytiur , bæbi
fyrir einstoku orti , og fyrir lieilar og lialfar linur, lika
vantar i pati stdra kabla (t. d. bis. 46—53 og bis. 214 — 15).
Handrit petta er i samanburiiinum nefnt B.

2ar flokkr er Hauksbok, hefir hun nafn sitt pegid af
Hauki logmanni, er bokina hefir samiti etia samansett eptir
frdtira manna ritum , sjd bis. 248 hér ab netian , hvar hann
talar um sjdlfan sig i fyrstu personu, og skyrir fra peim
hjalparinetiolum hann hefir haft ati stytijast vid, og livorja for-
gaungu - menn hann haft hefir i ati rita landndm. Flokkr
pessi er miklu fjolortiari enn sa fyrrnefndi , hefir bætii fleiri
ættartolur og rekr pær lengra nitir eptir, og bætir lika vid
inorgum markvertium vitiraukum, eins og sjd må hér ati neti-
an af samanburtiinuxn. Af flokk pessum eru 2 handrit til i
Arna Magnussonar liandritasafni, pati er Nr. l05i arkarformi,
meti storri setti etrshendi Sira Jons Erlendsson ar,pess er diir
er vitigetid ; i pvi finst ein eytia, (frd bis. 86 — 96), sem i athuga-
semdunum er tilgreint; aptanviti handrit petta er K r i s t n i s a g a
meti somu hendi; pati annati er skinnbokarbrotiti Nr. 371 i
4blformi, alls 14 bioti; fyrsta blatiiti hefst bis. 36, i 4tiu linu
oti ofan , meti ortiunum : ti B j o r n , son minn” og endar

bis. 40, i 143u linu ati ofan, meii orii. : „er atti Sigfiis
Elli 'Sagrimsso n ” ; annaii blatiiti byrjar bis. 62, meii 6ta kap.
i 2um parti: „Grimr hét matir,” nær fram d bis. 6S og
sleppr i 2 linu ai5 netian , meii orii. : tt s 6 1 1 u s t 1 e n g i dtir
s un dr gekk”; priiija blatiiti, livorju fylgja 6 samfost blod,
kemr viti a bis. 147, i linu l4tiu ati ofan, meti oriiinu : „Haukn-
st otium” og nd pessi 7 bloii, sem eru i samfellu, fram d bis.
192, hvar pau sleppa i 5tu og 6tu linu ati ofan, meii orii.:
” H r 6 a r s ok systursona hans”; tiunda og ellefta blati-
iti fylgist ati, og koma viti d bis. 204, i seinustu linu, meti
orii.: u hja Jokulsfelli fur vestan”, og sleppa d bis.

218 i næst sein. linu, meii orii. : u for Ketil l liængr n o riir
i Torgar”; og: pd fylgist aii hiti tolfta, prettanda og fjort-
dnda blaii af skinnbokarbroti pessu, og koma pau vid a bis.
224, meii kapit. t< D u f p a k r i D u f p a k s h o 1 1 i ”, og nd fram
å bis. 240, hvar pau sleppa ab' ollu leiti i 4tiu linu ati ned an,
med ord.: u keyptiland i Hr un amanna.” Skinnbok-
arbrot petta er oldiingis samhljotia handriti Sira Jons Er-
lendssonar, og mun pad pvi eptir békfelli pessu skrifati vera,

og mun pa® veri® bafa lieilt lifcrumbil å mi®ri l7du old,
jiegar Sira Jon skrifa®i pa® ut, og ekki anna® J>d i pa® vant-
u® enn pa®, sern nu vantar i liandriti®, og A®r var tilgreint;
styrkist petta ennfremr parvi® , a® å skinnbdkarbroti pessu er
lika Kristnisaga, sem einnig er aptan vi® liandriti®, skrifu® af
sama manni. Flokkr pessi er i samanbur®inum nefndr C, og
Jiare® bå®um handritnnnm bar svo vel saman, var engin or-
sok til a® a®greina pau, en J>o er liandriti® lei®rétt a få-
einum sto®um eptir bokf ellin n, livar skrifarinn anna®hvort af
gåleysi haf®i lesi® rångt ur bondunum, e®a af flytir ekki nå-
kvæmliga atliuga® pau or® er må® voru, og liafa nokkur
inannanofn parvi® lei®rézt.

3ji flokkr er Mel ab 6 k, er svo kallast, pare® hun rekr
ættartolur sinar ni®r til Markiisar £6r®arsonar prests A Mel-
um, er var i frændsemistolu vi® Sturlunga. £essi flokkr e®a
Melabok, fylgir hva® mezt Hauksbok, en er po toluver®t fjol-
or®ari og lengri enn liinir a®rir liandritaflokkar af Landnåma-
bok; hefir flokkr pessi sumsta®ar bæ®i langa sogukabla, og
lika morg merkilig atvik til frekari upplysingar einstoku at-
bur®um, og paraSauki rekr liann ættartolur og kynslo® Mela-
inanna grandgæfiligar og lengra enn liinir. Ni®rro®un og
slupun efnis i flokk pessum er pari fråbrug®in ollum liinum
liandritaflokkum Landnåmabdkar, a® i pessum er Landnamabok
einastaskipt i 4 parta, pvi peim Ita og 5ta parti er steyptsain-
au i pann fyrsta part. Flokki pessum lieyra 2 handrit til, Nr.
106 (E) og Nr. 112 (F), bæ®i i arkarforrni; pa® fyrra er me®
lagligri og greiniligri settaskriftarhendi Sira f> 6 r ® a r Jons-
sonar, er prestr var i Hytardal, frå 163,4 til 1670 ; aptan vi®
bandrit petta er registr yfir logmenn å Islandi frå 930 — 1290;
bi® si®ara er me® settletrsliendi Sira Helga Grimssonar, er
prestr var å Hiisafelli, frå 1652 til 1691, er pa® ekki nema
fiein bio®, sumsta®ar mjog rotin og olæsilig, pau fylgja or®-
rett, hvar pau koma vi®, Nr. 106, er sjå må af athugasem®un-
um hér a® ne®an; aptanvi® bék pessa eru 10 bio®, livarå Ass.
Arni Magniissonliefir skrifa®, eptir einlivorju skinnbokarbroti,
ymislig brot af gomlum loguin , bæ®i andligri og versligri
stett vi®komandi. A morgum stoSuin i E og F, stendr vi®
einstoku atvik og kabla skrifa® me® somu bendi, liva®an peir
seu teknir, livort beldr tir Landnåmu e®a Hauksbok, og er
pess vi®geti® i athugasemSunum, pegar svo st6® å.

4®i flokkr eru pau bandrit, er sprottin eru af bå®um peim
fyrst nefndu flokkum, ni. Landn åmu og Hauksbék, og
fylgja y mist pessari, ymist binni, og er pess på å spåziunni
vi®geti® tir livorri fyrir sig sérlivorr kabli er tekinn. Til
pessa flokks lieyra pappirs liandritin Nr. 104 (A) , Nr. 108
(G), Nr. 109 (H), Nr. 110 (I), Nr. 111 (K), 611 i arkarforrni,
°g lika Skålliolts utgåfan (Sk). Handriti® Nr. 104, sem er
me® snoturri settletrsliendi Asgeirs J6 nssonar, er lit
befr skrifa® margar sogur fyrir Tb. Torfæus, ber af
ollum binuin handritunum, bæ®i i tilliti til ritbandar, rit-

10

hdttar og nåkvæmni, og er lika lii tf réttasta og fyllsta, paiS er
jessvegna lagt til grundvallar vift litgåfu pessa, og kallaiS A;
jaS er helzt athugandi viiS handritiif, ais mannanofnin Hrafn,
Hrolfr og onnur pesshåttar, skrifast par optastnær pann-
veg , aiS H er sleppt , svosem : K a f n , R 6 1 f r , o. s. frv.,

Jivdrju eigi hel ir fylgt veriiS, en aiS otf rulej ti hefir réttritun
lianb'ritsins ais mestu leiti boriiS saman viiS regiur pær, sem Fé-
lagiiS hefir fylgt i utgåfu sogubdkanna. Nr. 108 og Nr. 109
(eiSa G, //, sem pau eru kolluis), em mjog åpekk, og pvinær
samhljdfta ; er G ritaiS meiS læsiligri fljdtaskriftarhendi, II par
& indti er meiS lakligri fljdtaskriftarhendi Jons G i s s n rar-
sonar, er lifiSi å ondverSri 17du old. Nr. 110 (eiSa I), er
aneiS gamalli scttasknft og all-læsiligri rithond , sem er eldri
enn 1683, ais domi A. Magnussonar, og aiS mestu oriSrett og
samhljoiSa Skålholts utgåfunni (Sk). Nr. 111 (eiSa K) , er af
bllum handritum Landnåmabdkar, paiS lakligasta og oldiingis
dåreiftanligt, pvi lieilum koblum er urslept, og hlaupiiS yfir
margar ættartdlur, og par sem paiS kemi* vi5, er paiS optast-
nær vitlaust og rångt, paiS er pvi einasta å fåin stoiSum
hagny tt.

Oli pau liandrit, sem nu hafa veriiS talin i pessum 4
flokkum, hafa vandliga veriiS liagnytt og samanborin viiS ut-
gåfu pessa, lika Skålholts litgåfan og Kaupmannaliafnar ut-
gåfan (Kli), og allr oriSamunr, livar pau skilr frå A, hefr ur peim
veriiS tekinn og nåkvæmliga tilfærSr i athugasemdunum ; lika
hefir Arngrims Jénssonar rit um Island veriS liagnytt d
einstoku stotium , og getgå tur paiSan teknar, sem merktar eru A-I.
Nr. 1 04 eiSa A, hefir oriSrett fylgt veriiS, og en gu pari uinbrey tt, ‘
utan einstoku oréum, sem auiSsjåanliga raung voru, og livar
hinna helztu liandrita samhljoiSa fråsogn krafisi pess , og er
slikra breytinga alsfaftar viSgetifi i athugasemdunum ; hefir allr
hugr veriiS ålagiSr ais gjora utgåfa pessa svo fullkomna, sem
kostr var å, og pott Kph. litgåfan sé mikiiS nåkvæm og pryisi-
liga af hendi leyst, på er hun po i utgåfu pessari å morgum
stoiSum leiiSrétt, og miklum oriSamun er hér vii5aukiiS, eink-
um hefir handritanna og hvaiS helzt handrita-flokkanna frå-
hrugiSins or&amunar, jafnvel hins ininnsta, getiiS veriiS , svo aiS
atliugasamir lesarar og fornrita vinir gætu fengiiS sem fullkoinn-
asta liugmynd um sérlivors flokks meiSferiS å sogu pessari,
litaf fyrir sig. pess er ekki viiS aiS dyljast, aiS liefisi ekki Kph.
dtgåfan veriiS bum svo ågætliga aiS ryiSja vegimi , liefiSi paiS
vart veriiS moguligt aiS leysa nærverandi utgåfu svo nåkvæm-
liga af hendi, sem kostais hefir veritf kapps um, og hefir hun
po samt sem åiSr krafiiS dtruanliga mikiiS starf og omak. Vi5-
hætirinn, sem prentaiSr er hér aptan viiS Landnåmabdk, finnst
ekki i oiSrum handritum enn peim, er heyra til 45a flokki
(en po er hann ekki i Nr. 1 1 1 e5a K) , en pare5 hann er i
nidrgu falli froftligr og lika toluverdt gamall, pdkti vel f all-
iiS aiS prenta hann hér viiS niiSrlag Landnåmabdkar, eins og
gert hefir veriiS viiS uudanfarnar utgåfur.

11

III. HETDARVIGASClGUBROT (bis. 261—308). f>etta
er sitfari lilutinn sogunnar, sem Dr. Hannes Fin ns son å
fertfareisu sinni i Stokkholmi dritf 1772, var svu lieppinn atf
uppgotva og skrifa ut a£ skinnbåkinni Nr. 18 i 4blf. i Forn-
ritasafninu a konungsins storu bokahirzlu; auk fyrra hlutans
•vantag i i skinnbokina , hvatfan sogubrot J>etta er tekitf, 3 bio tf,
2 a einum statf og eitt a otfruin, ogerJ>ess vitfgetitf i athuga-
semdunum, Jiaratfauki voru hér • og livar einstoku ortf og
klausuhlutar, svo måtfir, atf olesandi £oktu, og er ]>atf, livar
svo stotf å, synt metf merki Jjessu (* * *). Hondrit Jiatf , sem
sogubrot ]>etta hér er prentatf eptir, be/ir ått hreppstjdrinn
forsteinn Gislaso n , sem gotffusliga lånatf i aritf 1 828
Cand. Theol. Torgeir i Gutfmu n dssyni til afskriftar,
var |>atf meS lipurri hålfsettri hendi, og mjog bunditf , en
skrifatf metf mikilli nåkvæmni og athugasemi , hefir |m atf
niestu orurétt fylgt veritf (J>ar annatf handrit var ekki faanligt),
og einasta fåcin oril eptir agizkun leitfrétt. ,f>aretf bætfi ortf færi
brots jiessa og samhljotfa vitnisburtfr fleiri Islands sagna sann-
ar, atf Heitfarvigasaga er ein hin elzta af Islands sogum, og
jiaretf efni hennar er all-merkilgt og frotfligt, J>dkti vel fallitf
atf prenta hér brot hennar, og |>annveg geyma fær einustu
leyfar , sem nu eru til af sdgu £essari , fornritavinum til
pdknunar.

IV. Ågrip VIGASTYRSSOGU og fyrra parts HEIE>-
ARVIGASOGU, ritatf af Jon i 6 laf sy ni frå Grunnavlk (bis.
309—350); åritf 1727 etfa siiemma å årinu 1728 fékk Prof.
Ar ni M a g n li s s o n til lans hjå svenskum manni, fyrra part
ski nnb okar i nnar Nr. 18 i 4blf, hvorrar hér atf ofan er getitf,
li var å var Vigastyrs--saga, og byrjun etfa fyrri hluti
H e i tf a r v i g a s o g u , og lét utskrifa hana ; livorsu ski nnb ok
J>essari hafi håttatf veritf, og livorsu hraparliga hun tortyndist sézt
hest af formålanum framanvitf, sem er metf Jons Olafsson-
ar egin hendi, og hljotfar pannig: u Hér skrifast inntak J>eirr-
ar membranæ, sem a var Fragmentitf af Vigastyrssogu, hverr-
ar appendix atf er Heitfarvigasaga, su membrana var létf af
Svenskum, Ass. Arna Ma gnu s syn i, og skrifatfi eg liana
upp fyrir liann, um årainotin 1727 — 28, hun var i svo hatt:
tvd ork i 4to, samanfest metf hampfjrætfi, voru 8 blotf i otfru,
sumstatfar lititf måtf, en mjog mikitf å seinustu blatfsitfunni ,
lemmata voru rautf, ennumerus capitum enginn, hun var metf
gdtfu ok jofnu settletri, mjog eptir låtinu prentstafa formi,
ritutf hérum 1360, atf Jjvi er Ass. Arn i sagtfi, metf lians bok-
um brann hun sitfan i Kaupinhafnar eldsbrunanum 1728. ]?atf
sem undan gekk berserkja dråpinu, og |>ar til er fdrhalli kom
i sakir vitf Styr, man eg eigi gloggvara enn hér er sett; af
histdriunni um vig Styrs, atrekandanum til J>ess , og hefnd-
un mn eptir hann, er ån efa engu gieymt, |m er i membrana

> og eigi fjærri ]>vi nitfrratfatf efninu , en hversu Heitfar-
v lgin knyttust J>arvitf , var svo, etfr mjog likt Jm, sem hér
greinir, um nofn peirra manna, sem lititf koma vitf soguna.

12

hefi eg umgetid, hvar eg eigi man fan gloggt, svo og um
bæjanofn , var mér eigi audveldt fau ati muna, fvi eg hefi
hverki verid i Eyrarsveit, né far i Borgarfirdi, sem sagan mest
umgetr, og eru fær sveitir, svo at segja, mer alls okunnar,
eg las og ekki membranam yfir optar enn i fvi eina sinni,
er eg skrifadi hana upp, og er mi sidan lieilt dr og nokkrir
månudir, var mér fa annara ad lesa hana rétt en setja rikt d
mig sogunnar efni , far til vissi eg mér vist ad rita enn få
annad exemplar af henni å nyjan leik. fetta hefi eg lielzt far
fyrir uppteiknad ad menn nærri lagi viti, hvad mikid fetta
Fragment innihélt, og hvilikt innihaldid liafi verid, feim til
vilja, er fad eigi forsmå, heldr vel virda, livers eg vænti;
— f eirra énustuvil. vin — Jon Olafsso n.” Heraf sézt ad
skinnbokarblod fan, sem Dr. Fin n s en fann af Heidarvigasogu-
brotinu, og sem liér er nii prentad i bindi f essu, hafa heyrt fvi
skinnbokarbroti til , sem A r n i M a g n u s s o n fékk til låns,
og livors innihald og dgrip så nafnkendi fornfræda ydkari
J6n O lafs s on liefir uppteiknad svo vel, sem hann mundi
fad; er dgrip fetta fvi hér prentad, ad fad fikir frodligt,
og lika af fvi, ad oli von er horfin ad geta fengid fad full-
komnara; en fvi er fad prentad med smærra letri, ad trii-
ligt er ad hér sé sagt of eda van d morgum stodum, fra fvi
sem stdd d bokfellinu, og sé fvi ekki agripid ad ollu svo dreid-
anligt, sem frumritid var, og sem sd hégværi hbfundr i for-
mala sinum ekki heldr leggr dulur h ; er dgripid ordrétt prentad
eptir liar.driti J 6 n s Olafssonar, med feim athugasemd-
um er honum hefir synzt ad gjora farvid; yms ordatiltæki
og tnlsliættir, sem hofundr agripsins var viss um ad vom
sogunnar egin oi*d, eru med gisnara letri sett, livar hann far
å mét ekki var viss um eittlivad , hefr hann far vidsett m. m. y
sem prentad hefir verid i athugasemdunum, og sem f ydir : mig
min nir; og fared hann, hvad lielzt hefir verid i ovissu med
nokkur mannanofn, svo hafa livorki manna, né stadanofn år
dgripi fessu verid tekin i registrin, sem eru aptanvid bindi
fetta, og sem einasta nå til nidrlags Heidarvigascigu-
br o t s.

Ad utbånadi bindis fes c a i ollu tilliti hafa i »ameiningu
starfad t v e i r af medlimum Fornritanefndar F é -
lagsins, yfirkennari, Cand. f o r g n i r Gudmunus-
s o n og Cand. f o r s t e i v v Helgason, f 6 hafa feir,
hvad samanburd Landndmabåkar snertir, notid ljufmannligs full-
tingis af 5 londum sinum, lærdoms ydkurum hér vid haskolann.

Kaupuahnahofn, dao 28 Jan. 1829.

i'SLENDINGA EfJK
ARA PRESTS ENS FRéDA

JORGILSSONAR.

.n / •: ■

Islendmga bok Ara prests ens
fioda Jporgilssonar.

f Prologus 1 .

IslendIngå bok gjorSa ek fyrst byskopum
orum J>orlåki ok Katli, ok syndak bæcft J>eim
ok Sæmundi presti. En meS pvi at J)eim Hk
acft svå at hafa eSa J>ar vlSr auka, {>å skrif-
afta ek Jjessa of et sama far, fyr utan ættartolu 2
ok konunga æfi, ok jokk 3 J>vi, er mer varc$ siSan
kunnara, ok nu er gerr sagt å J>essi, enn å J^eirrl.
En hvatki es missagt 4 es i fræchim J>essum, J>å
er skylt at hafa J>at heldr, er sannara reynisk.

Halfdan hvitbeinn Upplendinga konungr,
s o nr Olafs trételgju Svfa konungs , vas faftir Ai-
steins frets, focfar Hålfdånar ens milda ok ens
fnatarilla, foftur GoSroSar veiSikonungs , foSur
Hålfdånar ens s-varta, fo5ur Haralls ens hårfagra,
os fyrstr var$ J>ess kyns einn konungr at ollum
Noryegi.

l ) Haml rit in hafa tfyrisogn: Schedæ Ara pres ts frofta, cn
Su fy risogn mun smifrufr af pcim , er af sk rif ufri Lau eptir
skinnbolcinni. a ) pannig li, S; attartolu, A , C. *) punnig
Icifrrétt i C; jdke, A, ii, & A ) punnig likliga réltara lesifr
1 mi sugt, A, li; nu sagt, C.

1 *

4

1 K.

Islendinga bok.

In hoc codice continentur capitula :

Frå Islanns bygS: fyrsta ; frå lann-nåmsmonn-
um: annat, ok lagasetnxng; frå affungis setnlng:
JjriSja; frå misseris tali: fjor&a; frå fjorftunga-
deild: fimta; frå Grænlanns bygS: sétta; frå
Jjvf, er kristni kom å Island: sjonda; frå bysk-
opum utlendum: åttunda; frå Isleifi byskopi : nf-
unda; frå Gizori byskopi: tlunda 1 .

Incipit libdlus Island orum.

1. Island bygSisk fyrst ur Norvegi ådogum
Haralls ens hårfagra, Hålfdånarsonar ens svarta,
i Jxann tift, at ætlun ok tolu Jxeirra Teits, fostra
mins, Jxess manns, er ek kunna spakastan, sonar
Isleifs byskops, ok Jjorkels, foSurbroftnr mins,
Gellissonar, er langt mundi fram, ok ^oricJar
Snorradottur , gofta , es bæSi vas margspok ok
oljugfrocJ, es Ivar Ragnarsson locfbrokar let drepa
Eafrmund enn helga Engla konung; en ]>at vas
8 hundruft ok 70 (vetrum) a eptir burS Krists,
at pvi es rilit es i sogu hans. Ingolfr hét
ma$r Norænn, es sannliga er sagt at færi fyrst
Jjaftan til Islands, J)å es Haraldr enn hårfagri var
16 vetra gamall, en i annat sinn fåm vetrum sfå-
årr; hann bygfti su$r i Raikjarvik; Jxar er Ing-
olfshofSi kallaSr fyr austan Minjiaksairi , sem
hann kom fyrst å land, en par Ingolfsfell fyr
yestan Olfosså, es hann lagcJi sina eigu å sfcJan.
I pann ti5 vas Island vifti vaxit å miftli fjalls ok
fjoru. på voru hér menn kristnir, péir er Norcf-
menn kalla Papa; en peir foru siSan å braut, af
pvi at peir vildu eigi vesa hér vi5 heiSna menn.

1 ) vantur i A, B, S; bæt ir vifr C. 2 ) b. v. C.

1-2 K.

5

Islendfnga bok.

ok létu eptir bækr Irskar ok bjollur ok bagla;
af jxvi måtti skilja at J>elr voru menn Irskir.
En |>å varS for manna mikil mjok ut hingat ur
Norvegi, til |>ess unz konungrinn Haral dr bann-
aSi, af Jm at honum J>otti landauftn nema. J>å
sættusk f>eir å J>at, at hverr maftr skyldi gjalda
konungi 5 aura, så er eigi væri frå J>vi skiliftr
ok Jxacfan færi hingat. En svå er sagt, at Har-
aldr væri 70 vetra konungr ok yrSi åtræftr.
J>au hafa upphof verit at gjaldi J>vi, es nu er
kallat landaurar; en J>ar galsk stundum meira,
en stundum minna, unz Olafr enn digri gjorfti
skyrt, at hverr maSr skyldi gjalda konungi hålfa
tnork, så er færi å miSli Norvegs oklslanns, nema
konur, efta |>eir menn, es hann næmi frå. Svå
sagcSi J)orkell oss Gellisson.

2. Hrollaugr, son Rogvalls jarls å Mæri,
bygSi austr å SiSu; J)aéan eru SicSumenn komnir.
Ketilbjorn Ketilsson, maSr Norænn, byg6i suftr
at Mosfelli enu efra; |>aSan eru Mosfellfngar
komnir. Ocir, dottir Ketils flatnefs, hersis Nor-
dens bygSi vestr i BreiSafirSi; J>a$an eru BreiS-
firftingar komnir. Helgi enn magri, Norænn,
son Ey vindar Austmanns, bygcfi norSr i Eyja-
firSi ; J>aftan eru Eyfirftingar komnir. En J>å es
Island vas viSa bygt orcSit, |>å haf Si maSr Aust-
rænn fyrst log ut hingat ur Norvegi, så er Ulf-
1)6 tr hét, svå sagcJi Teitr oss, ok voru på. 1 Ulf-
Ijotslog kollut; hann var faSir Gunnars, er Djiip-
dælir 2 eru komnir frå i Eyjafirfti; en |>au voru

*) bau, lei&rctt i C. Djuffdælir, likl. rdngt Icsid ur
Ejuppdælir, A, U, S.

6

2-3 K.

Islendinga bok.

flest sett at J>vf, sem J>å voru Golafdngslog, eda
råd jjorleifs ens spaka Hordakårasonar voru til
hvar vift sk yl cl i auka eda afnema, eda annann
veg setja. Ulfljotr var austr i Loni; en svå er
sagt, at Grfmr geitskor væri fostbrodir hans, så
er kannadi Island allt at rådi hans, ådr aljnngi
væri ått; en honum fékk hverr mafrr penlng til
å landi hér, en hann gaf fé ]pat slfran til hofa.

3. AlJ>fngi vas sett at råfri Ulfljots ok allra
lannsmanna |>ar er nu es; en^åfrr vas J>ing å
Kjalarnesi, |>at es J>orsteinn Ingolfsson, lann-
nåmamanns, fafrir Jxorkels måna logsogumanns,
haffri })ar, ok hoffringjar |xeir, es at hurfu.
En mafrr haffri sekr orfrit of |>ræls mor fr efra leys-
frigs, så er land åtti 1 Blåskogum, hann es nefndr
J>orir kroppinskeggi; en ddttursonr hans es kali-
afrr J)orvaldr kroppinskeggi, så es for slfran i
Austfjorfru, ok brendi Jxar inni Gunnar, brofr-
ur sinn, svå sagfri Hallr Orækjuson; en så hét
Koir, es myrfrr vas; vifr hann 1 es kend gjå su,
es J>ar es kollufr slfran Kolsgjå, sem hræin fund-
usk; land J>at varfr slfran 2 allsherjarfé , en [>at
logfru landsmenn til al|>lngis naizlu; af {xvl es
J>ar almennxng at vlfra til alplngis i skogum, ok
å heifrum hagi til hrossa hafnar; J>at sagfri Ulf-
héfrinn oss. Svå hafa ok spakir menn sagt, at
å 60 vetra yrfri Island albygt, svå at eigi væri
meirr slfran. Jm nær tok Hramn logsogu, Hængs-
sonr, lann-nåmamanns, næstr Ulfljoti, ok haffri 20
sumur, hann var ur Rångårhverfi ; Jiat var 60
vetrum eptir drap Eafrmundar konungs, vetri efra

*) pat, B , S. *) v. i A.